Noordwest Europa

De Nederlanden en Engeland dankten hun opmerkelijke machtspositie en hun welvaart gedeelltelijk aan hun ligging. Engeland werd door zee tegen aanvallen beschermd.

Sedert 1066 was niemand erin geslaagd er binnen te vallen. De Nederlanden (het huidige BelgiŽ en Nederland lagen bij de mondingen van grote rivieren: de Rijn, de Maas en de Schelde. Zo beschikte dat gebied over buitengewone havens en was meteen voorbestemd om een belangrijke handelsstaat te worden.


De Hollandse handel


De Hollandse welvaart begon in de 15de eeuw toen de haring vanuit de Baltische Zee naar de Noordzee trok en daar door Hollandse vissers in enorme hoeveelheden werd gevangen. De Hollanders vonden nieuwe methoden om de haring te bewaren en te roken en voerden, in ruil voor graan en hout, haring uit naar de landen rond de Baltische Zee. Zij haalden ook ladingen op in Lissabon en Sevilla en brachten de goederen uit de nieuwe Spaanse en Portugese koloniale rijken naar Antwerpen waar handelaars vanuit heel Europa ze kwamen kopen. Antwerpen werd algauw een van de rijkste steden ťn het centrum van het Europese bankwezen. Zelfs koningen leenden er geld om hun oorlogen te bekostigen. De Nederlanders bouwden het ideale vrachtschip,de ďfluitĒ, een vaartuig dat echt zeewaardig was en goederen zoals graan in grote hoeveelheden kon vervoeren. Een fluit was bovendien goedkoop te bouwen en dat hield de vrachtkosten van Hollandse reders lager dan die van andere nationaliteiten.


TIJDSBEELD


1562

Hawkins voert slaven van Sierra Leone naar Hispaniola

1567

Hertog van Alva: Spaans landvoogd in de Nederlanden

1577

Drake reist rond de wereld

1581

De 7 noordelijke provincies van de Spaanse Nederlanden worden de Verenigde ProvinciŽn

1584

Willem van Oranje wordt vermoord

1588

De Spaanse armadaverslagen

1609

De Verenigde ProvinciŽn(Holland) worden onafhankelijk

1651

Engelse Navigation Act

1652

Eerste Engels-Nederlandse zeeoorlog

1688

Willem van Oranje wordt koning William III van Engeland

1707

De Act of Union voegt Engeland en Schotland samen tot "Groot-Brittanie"

1713

Einde van de Hollandse oorlog met Lodewijk XIV van Frankrijk


 

 

Deze prachtige koopmanswoningen in Amsterdam werden in de welvarende 17de eeuw gebouwd.

DE OPSTAND VAN DE NEDERLANDEN


De 17 ProvinciŽn werden door Spanje bestuurd vanaf 1516. Er waren geen moeilijkheden tot Filips II in 1555 koning werd. Filips was een devoot katholiek en was vast besloten het calvinisme uit te roeien. Het nieuwe geloof was in 1563 in de Nederlanden verspreid. In 1567 benoemde Filips II de hertog van Alva tot landvoogd, gaf hem de opdracht elk verzet met geweld te onderdrukken. Alva begon met twee leiders, de graven Egmont en Hoorn terecht te stellen. Er volgde een opstand die zich uitbreidde naarmate Alva strenger werd. Openbare terechtstellingen hadden dagelijks plaats. Hele steden werden geplunderd en de bewoners ervan vermoord. In 1576 werd Antwerpen door de Spaanse troepen leeggeroofd. Het zou nooit zijn vroegere rijkdom herwinnen. Dit was in het voordeel van het noorden want heel wat zakenlui en bankiers brachten hun zaken over naar Amsterdam. Na een lange strijd, moest Spanje in 1609 de onafhankelijkheid van de 7 protestantse, noordelijke provincies erkennen. Ze noemden zich de Verenigde Provincies. Hoewel er opnieuw oorlog kwam, veroverden ze definitief hun onafhankelijkheid in 1648. Omstreeks 1680 hadden de Nederlanden de Portugese specerijenhandel in handen en bouwden ze zelf een koloniaal rijk op. Hoewel een reeks zeeoorlogen tegen Engeland (1652-1674) en oorlogen te land tegen Frankrijk (1672-17131 veel van de krachten vergden,beheersten de Verenigde ProvinciŽn,dat nauwelijks 2 miljoen inwoners telde,in 1760 een groter deel van het vervoer ter zee dan elk ander land.


Engeland


Net als de Hollanders werden de Engelsen welvarend dank zij de handel. Hun zeelui deden heel wat ondervinding op in verband met zeevaart wanneer ze bij Newfoundland kabeljauw gingen vangen. Omstreeks 1500 gingen de zeelui uit Cornwall regelmatig op die visrijke gronden vissen. De eerste Engelse handelsreizen naar Spaans Amerika brachten wat ze ginds het meest nodig hadden: slaven. John Hawkins vervoerde in 1562 de eerste ladingen slaven van Sierra Leone naar Hispaniola en ruilde ze daar voor huiden en suiker. De winst van de verkoop van die produkten was zo groot dat koningin Elisabeth het geld voor een tweede reis voorschoot. Hawkins keerde terug met zoveel zilver dat hij de rijkste man van Engeland werd. De derde expeditie van Hawkins in 1567 werd door de Spanjaarden aangevallen. Uit wraak werden heel wat Engelsen van handelaars tot piraten. Een van de meest succesrijke piraten was Francis Drake.


De Spaanse Armada


Engeland rekende op zijn vloot om zich tegen aanvallers te beschermen. De ergste bedreiging kwam in 1588 toen Filips II van Spanje zich klaar maakte om Engeland met zijn armada (vloot) aan te vallen. Bij de 130 schepen waren heel wat schitterend opgetuigde galjoenen, maar door hun afmetingen bleken die niet gemakkelijk te besturen. De Engelse vaartuigen waren lager, sneller en meer wendbaar. Ze vuurden vanop korte afstand en ontweken zelf de Spaanse entering. Met branders dwongen de Engelsen de armada haar slagorde op te geven en via Schotland en Ierland huiswaarts te zeilen. Daar werd de trotse vloot door stormen bijna volkomen vernietigd. Na deze poging waagde niemand het nog Engeland aan te vallen tot in de tijd van Napoleon


Francis Drake (1543 - 1596) is de meest beroemde zeeman uit de tijd van Elisabeth I. Hij begon in 1572 Spaanse kolonies in Zuid-Amerika aan te vallen. In 577 reisde hij voor de Zuidamerikaanse kust en kaapte het goudschip Cacafugo in de Stille Oceaan. Op zijn wereldreis maakte hij een buit van anderhalf miljoen pond. Hij was trouwens de eerste Engelsman die rond de wereld zeilde. Bij zijn terugkeer werd hij tot ridder geslagen op het dek van zijn schip, ďThe Golden HindĒ. Toen de Spanjaarden zich klaarmaakten om Engeland aan te vallen, voer hij naar Cadiz en "schroeide de baard van de Spaanse koning door 33 schepen te vernietigen. Daardoor stelde hij de afvaart van de armada voor een jaar uit. Hij vocht tegen die armada in 1581 en stierf in 1596 bij een andere rooftocht in West-Indie. De Spanjaarden noemden hem ďEl DraqueĒ, de draak.


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De zilveren vloot


Hele scheepsladingen zilver sleepten de Spanjaarden uit Zuid-Amerika weg. Zo'n vloot met zilver interesseerde ook andere landen en speciaal dan vijanden van Spanje. Pieter Pieterszoon Heyn (1577-1629) had ooit als gevangene op de Spaanse galeien geroeid. In 1623 werd hij vice-admiraal bij de West-Indische Compagnie. Meteen zat hij de Spanjaarden en Portugezen overal achterna en kaapte hun schepen. De grote slag was de overwinning van de Zilvervloot in de baai van Matanzas (Cuba) met 11,5 miljoen gulden buit.


De groei van de industrie


In 1500 waren wollen weefsels Engelands voornaamste exportprodukt. Bijna alles daarvan ging naar Europa. Tijdens de volgende 200 jaar kwamen andere bedrijfstakken tot ontwikkeling. Een daarvan was de vervaardiging van kanonnen en buskruit, produkten waarnaar in Europa grote vraag bestond gedurende de Dertigjarige Oorlog (1618-1648). De ontginning van steenkool groeide aan van 200.000 ton in 1550 tot 3 miljoen ton in 1700. Steenkool werd immers meer en meer als brandstof gebruikt. Maar het waren vooral de Engelse koloniŽn die de groei van handel en nijverheid veroorzaakten. In 1651 zorgden een aantal wetten ervoor (Navigation Act) dat goederen die van of naar een Engelse kolonie werden vervoerd op Engelse schepen moesten worden geladen. Goederen als suiker, rum, tabak, Indische katoen werden naar Engeland vervoerd en van daar uit naar de rest van Europa. De handel breidde zich erg snel uit. In 1619 verzond Virginia slechts 9000 kilogram tabak naar Engeland. In 1700 was dat 10 miljoen kilogram geworden. De Engelse kolonies voerden bijna alle produkten die ze nodig hadden in. Omstreeks 1770 exporteerde Engeland meer naar de kolonies dan naar Europa en daardoor waren de grondslagen voor de IndustriŽle Revolutie gelegd.


 

De Engelse vloot joeg de Spaanse armada de haven van Calais in en ging bovenwinds voor anker. Toen stuurden de Britten branders, kleine schepen die gevuld waren met buskruit en dan in brand werden gestoken.In paniek kapten de Spanjaarden hun anker en verlieten slagorde. Ze werden door de Engelsen bij Gravelines totaal verslagen.